Een geaard stopcontact herken je aan de twee metalen contacten aan de zijkant: de randaarde. Die zorgt ervoor dat de stroom bij een defect in een apparaat wegloopt via de aardleiding, in plaats van door jou heen als je het apparaat aanraakt. In de badkamer en de keuken is een geaard stopcontact verplicht, in de woonkamer van een ouder huis niet. Of jouw stopcontacten echt geaard zijn, zie je alleen niet aan de buitenkant, en een ongeaard stopcontact vervangen door een geaard helpt alleen als er ook een aardleiding achter zit.
Wat is een geaard stopcontact?
Een stopcontact, in installatietaal een wandcontactdoos, krijgt zijn stroom vanuit de meterkast. Op een gewoon stopcontact staat de spanning tussen één fasedraad en de nuldraad: 230 volt. Bij een geaard stopcontact komt daar een derde aansluiting bij: de metalen contacten van de randaarde horen bij de beschermleiding, die naar de aarding van het huis loopt.
Dat werkt zo. Raakt in een apparaat met een metalen behuizing, zoals een wasmachine, de stroomdraad die behuizing, dan stroomt de elektriciteit via de aardleiding weg, en schakelt de aardlekschakelaar af of slaat de stop door. Zonder aarde zou je een schok krijgen als je het apparaat aanraakt. Geaard stopcontact en aardlekschakelaar werken dus samen; hoe die schakelaar werkt, lees je bij aardlekschakelaar.
Hoe zie je of een stopcontact geaard is?
Een geaard stopcontact is dieper dan een ongeaard exemplaar en heeft metalen contacten aan de zijkant. Een geaarde stekker herken je aan inkepingen waarin metalen stripjes liggen. Dubbel geïsoleerde apparaten hebben een tekentje van twee vierkanten in elkaar; die passen in beide soorten stopcontacten.
Of de randaarde ook echt op een werkende aarde is aangesloten, zie je daar niet aan. Ontbreekt de verbinding of zit de aardedraad los, dan merk je dat vaak niet: de wasmachine blijft gewoon werken. Pas bij een defect blijkt dat de elektriciteit niet weg kan, en dan kan er brand ontstaan of kom je zelf onder stroom te staan. Netbeheerder Liander kan je aarding niet controleren, net zomin als je energieleverancier; dat laat je doormeten door een erkend installateur. EnergieVeilig raadt aan de aarding eens per tien jaar te laten controleren, en huur je, dan adviseert Liander eerst contact op te nemen met de verhuurder.
Waar is een geaard stopcontact verplicht?
In vochtige ruimten zoals de badkamer en de keuken zijn geaarde stopcontacten verplicht. In recente woningen moet elk stopcontact randaarde hebben, en bij nieuwbouw moeten de stopcontacten via een beschermingsleiding op de aardingsvoorziening van het gebouw zijn aangesloten.
In de droge ruimten van een ouder huis hoeft het niet. Voor bestaande woningen geldt NEN 1010 uit 1962 als ondergrens, en toen hoefde nog niet elk stopcontact randaarde te hebben. Komt er in zo’n huis een stopcontact bij in een droge ruimte, dan is randaarde niet verplicht en ook niet altijd mogelijk, maar wel verstandig. Welke versie van de norm wanneer geldt, lees je bij welke NEN 1010 geldt.
Los van de regels: een apparaat met een geaarde stekker hoort op een geaard stopcontact. De brandweer waarschuwt apart voor de wasmachine, die nooit op een ongeaard stopcontact hoort. Stopcontacten voor algemeen gebruik horen in nieuwe installaties bovendien achter een aardlekschakelaar van 30 milliampère, en heeft een ouder huis die nog niet, dan raadt het Informatiepunt Leefomgeving aan er bij een gedeeltelijke vernieuwing ook een te laten aanbrengen.
Is een niet-geaard stopcontact gevaarlijk?
Voor dubbel geïsoleerde apparaten niet: die komen dankzij een extra omhulsel bij een defect niet onder stroom te staan. Een apparaat met een geaarde stekker op een ongeaard stopcontact is wel een risico, omdat de stroom bij een defect niet via de aarde weg kan. In oudere huizen loopt de aarding soms via de metalen waterleiding, vooral bij installaties van voor 1975. Die manier van aarden is achterhaald, omdat waterleidingen steeds vaker van kunststof zijn. Wat er bij een controle van de installatie gebeurt, lees je bij elektrische installatie keuren.
Ongeaard stopcontact vervangen door een geaard
Een geaard stopcontact helpt alleen als er ook een aardleiding naartoe loopt. Zit die er niet, dan geeft alleen een nieuwe stopcontactdoos schijnveiligheid: de randaarde zit erop, maar is nergens op aangesloten. Laat daarom eerst nagaan of er een aardleiding ligt. Ontbreekt die, dan is er voor een werkend geaard stopcontact een leiding met aarde nodig, vaak vanaf de groepenkast.
Dat laatste is werk in de meterkast, en daar ontstaan volgens EnergieVeilig vrijwel alle elektriciteitsongevallen door de bewoners zelf, door te dunne bedrading en verkeerd montagemateriaal zoals kroonsteentjes. Wat het kost, staat verderop; hoeveel er op één groep past als er stopcontacten bij komen, lees je bij hoeveel watt per groep.
Stopcontact in de badkamer
Door het water is er in de badkamer extra gevaar voor kortsluiting. NEN 1010 deelt de badkamer daarom op in zones, met per zone regels voor welke aansluitingen er mogen, en ook in bestaande woningen mogen er ter plaatse van douche of bad geen stopcontacten zitten. EnergieVeilig houdt als maat aan: buiten handbereik, minimaal 60 centimeter van douche of bad.
Waar de grens precies ligt, leggen fabrikanten niet hetzelfde uit. Gira sluit gewone stopcontacten in zone 0 en 1 uit en noemt ze pas buiten zone 0, 1 en 2 toegestaan, met minimaal IP21 en een aardlekschakelaar. Schneider Electric noemt in zone 2 een spatwaterdicht stopcontact met klapdeksel mogelijk, en vanaf 60 centimeter van bad of douche ook IP21.
Een toelichting van NEN noemt spatwaterdicht materiaal met IP44 als voorbeeld. Een klepje maakt een stopcontact niet vanzelf spatwaterdicht: een wandcontactdoos met klapdeksel van Hager heeft bijvoorbeeld IP21. Na werk in de badkamer raadt EnergieVeilig aan altijd een erkend installateur te laten controleren of de aarding nog in orde is.
Stopcontact buiten
Een stopcontact in de tuin of aan de gevel moet tegen regen en spatwater kunnen. Volgens de checklist van EnergieVeilig horen stopcontacten in de tuin geaard en spatwaterdicht te zijn, met een klepje dat heel is. Fabrikant Schneider Electric spreekt van minimaal IP44 en een aardlekschakelaar, en adviseert het stopcontact minstens 30 centimeter boven de grond te zetten, liever 45. Gebruik je buiten een verlengsnoer, sluit dat dan binnen aan op een geaard stopcontact en rol een kabelhaspel helemaal uit, anders kan hij te warm worden.
Hoe hoog moet een stopcontact zitten?
Het Besluit bouwwerken leefomgeving schrijft geen hoogte voor, en ook Schneider Electric wijst erop dat er voor woon- en slaapkamers geen specifieke regels zijn. Gira schrijft daarentegen dat NEN 1010 in de regel een hoogte tussen 30 en 120 centimeter boven de afgewerkte vloer aangeeft. In de praktijk kom je vooral gewoonten en adviezen tegen.
| Plek | Hoogte | Bron |
|---|---|---|
| Woon- en slaapkamer | 30 cm boven de vloer | Schneider Electric, advies |
| Woon- en slaapkamer, hoger geplaatst | 105 tot 120 cm | Schneider Electric, gebruikelijk; vaak naast de lichtschakelaar |
| Standaard in de bestektekst van Busch-Jaeger | 0,30 m | Busch-Jaeger, onderdeel van ABB, tenzij de tekening anders aangeeft; schakelaars op 1,05 m |
| Boven het aanrecht | minimaal 20 cm boven het blad | Schneider Electric, advies |
| Buiten | minimaal 30 cm, liever 45 cm | Schneider Electric, advies |
| Wmo-proof woning in Houten | 40 tot 120 cm | Gemeente Houten, aanbeveling 2026 |
Bij de keukenkraan adviseert Schneider Electric minstens 60 centimeter tussen wasbak en stopcontact. Waar kleine kinderen komen, raadt EnergieVeilig aan in elk geval de stopcontacten dicht bij de grond te beveiligen, het liefst met een kindveilig stopcontact met KEMA- of VDE-keur. VeiligheidNL vindt het niet nodig alle stopcontacten te beveiligen, alleen die waar je kind vaak komt en makkelijk bij kan.
Extra stopcontact bijplaatsen of verplaatsen
Een extra stopcontact kan op een groep komen die er al is, of op een nieuwe groep. Op een bestaande groep deelt alles wat erop zit dezelfde capaciteit, en de netbeheerders adviseren niet meer dan 3.600 watt per groep aan te sluiten. Zware apparaten horen op een eigen groep: voor de wasmachine en de wasdroger is dat verplicht, en ook een inductiekookplaat, vaatwasser, oven of magnetron heeft er een nodig. Heb je te weinig groepen, laat er dan een bijplaatsen door een erkend installateur.
Met stekkerdozen los je een tekort aan stopcontacten niet echt op: met veel verdeelstekkers sluit je al snel meer aan dan waarmee bij het ontwerp van de installatie rekening is gehouden. Gebruik je er toch een, kies dan een met KEMA- of VDE-keur, zet niet meer dan één verlengsnoer tussen apparaat en stopcontact en steek een wasmachine, wasdroger of vaatwasser rechtstreeks in het stopcontact.
Mag je zelf een stopcontact vervangen?
Wettelijk wel. Installateur is een vrij beroep: iedereen mag installatiewerk doen, zolang het voldoet aan de wettelijke eisen, waaronder NEN 1010, ook bij een wijziging of uitbreiding zoals een extra of verplaatst stopcontact. Een erkenning of certificaat is niet verplicht.
Of het verstandig is, is een andere vraag. Op EnergieVeilig raden de netbeheerders aan werk aan de elektrische installatie alleen door erkende installateurs te laten doen, al beschrijft dezelfde site het vervangen van een bestaand stopcontact als kleine klus. Wat er bij een verkeerd aangesloten stopcontact mis kan gaan, staat in de veelgestelde vragen hieronder. Laat je het doen, kies dan een erkend bedrijf uit het register EchteInstallateur.nl; waar je verder op let, lees je bij elektricien nodig.
Wat kost een stopcontact laten plaatsen of vervangen?
Vervangen op dezelfde plek is het goedkoopst; moet er een nieuwe leiding of een extra groep komen, dan loopt het op. Dit zijn gemiddelde marktprijzen van een offerteplatform en een klusplatform:
| Klus | Bedrag, incl. btw | Bron en peildatum |
|---|---|---|
| Stopcontact vervangen op dezelfde plek | € 25 tot € 45 | Homedeal, juni 2026, inclusief materiaal en montage |
| Stopcontact vervangen | € 100 tot € 150 | Zoofy, juli 2026, inclusief arbeid |
| Extra stopcontact zonder nieuwe bedrading | € 55 tot € 110 | Homedeal, juni 2026 |
| Extra stopcontact met nieuwe bedrading | € 100 tot € 200 | Homedeal, juni 2026 |
| Stopcontact verplaatsen | € 60 tot € 115 | Homedeal, juni 2026; op een andere Homedeal-pagina € 100 tot € 150 |
| Buitenstopcontact | € 75 tot € 150 | Homedeal, juni 2026 |
| Extra groep in de groepenkast | € 225 tot € 300 | Homedeal, juni 2026, standaard 1-fase groep |
Voor hetzelfde werk lopen de bedragen ver uiteen, zoals bij het vervangen van één stopcontact. Vraag daarom vooraf naar het uurtarief, de voorrijkosten, wat er in de prijs zit en of er een aardleiding ligt. Wat een elektricien per uur kost, lees je bij elektricien nodig.
Veelgestelde vragen
Hoeveel volt staat er op een stopcontact?
230 volt: de spanning tussen één fasedraad en de nuldraad. Ook in een huis met een 3-fase aansluiting krijgt een gewoon stopcontact 230 volt; 400 volt staat er alleen tussen twee fasen, zoals bij een krachtstroomgroep.
Hoeveel ampère kan een stopcontact aan?
Een gangbaar geaard stopcontact is volgens het datablad van fabrikant Gira gemaakt voor 16 ampère. Het kan nooit meer leveren dan de groep waar het op zit, en die deelt het met alles wat er verder op aangesloten is. Hoeveel watt dat is, lees je bij hoeveel watt per groep.
Wat betekenen de kleuren van de draden in een stopcontact?
De kleur vertelt wat een draad hoort te zijn. Blauw is de nul en groen-geel de beschermingsleiding, de aarde; die kleuren zijn daarvoor gereserveerd. Voor fasedraden stond NEN 1010:2015, de uitgave die nog wettelijk is aangewezen, bruin, zwart en grijs toe. Aan de kleur alleen zie je dus niet zeker welke draad spanning voert; dat laat je meten door een erkend installateur.
Kun je een stopcontact verkeerd aansluiten?
Ja. Krado beschrijft in het ongevallenoverzicht over 2025 hoe een schroef die niet stevig genoeg is aangedraaid of een klem die zijn veerkracht verliest, overgangsweerstand geeft: zo’n verbinding wordt warm, met brandrisico. En een aarde die niet goed is aangesloten, merk je vaak pas als er iets misgaat, tenzij een erkend installateur haar doormeet. Een stopcontact kan dus gewoon werken terwijl het niet veilig is. Een stopcontact dat kapot, los of slecht bevestigd is, gebruik je niet meer tot het is hersteld.
Mag een wasmachine op een ongeaard stopcontact?
Nee. De brandweer schrijft dat de wasmachine nooit op een ongeaard stopcontact hoort, en voor de wasmachine is volgens EnergieVeilig ook een aparte groep verplicht. Steek hem rechtstreeks in het stopcontact, niet via een verlengsnoer of stekkerdoos.