Met de hoofdschakelaar zet je in één keer alle stroom in huis uit. Hij zit in de meterkast en hoort bij je eigen installatie, niet bij die van de netbeheerder. Toch let de netbeheerder er wel op: zonder geschikte hoofdschakelaar mag de monteur niet aan het werk in je meterkast, en wie van 1 naar 3 fasen gaat, heeft een 4-polige nodig. Zelf aan- en uitzetten mag je; plaatsen of vervangen laat je doen door een erkend installateur.
Wat doet de hoofdschakelaar?
Een hoofdschakelaar schakelt in één keer alle stroom in je woning uit: handig bij onderhoud, een storing of als er iets misgaat. Je maakt er de hele installatie mee spanningsloos, zodat een monteur veilig kan werken, en met dezelfde schakelaar zet je de spanning er weer op. Het is een schakelaar, geen beveiliging: Hager verkoopt hem als lastscheider, en hij gaat niet vanzelf uit. Uitschakelen bij te veel stroom of bij een lek doen de automaten per groep, de aardlekschakelaar en de hoofdzekering.
De hoofdschakelaar is van jou, en je bent zelf verantwoordelijk voor plaatsen, onderhouden en vervangen. Alles boven de meter, zoals de groepenkast, de hoofdschakelaar en de aardlekschakelaar, is jouw verantwoordelijkheid. Wat er verder in de meterkast zit en van wie het is, lees je bij de meterkast.
Waar zit de hoofdschakelaar en hoe ziet hij eruit?
Je vindt hem boven de elektriciteitsmeter, vaak bovenaan of naast de groepenkast. Hij kan ook in een apart kastje zitten; Attema maakt bijvoorbeeld een losse hoofdschakelaarkast die onder de groepenkast komt. Meestal is het een zwarte of grijze schakelaar met een duidelijke aan/uit- of on/off-stand. Er bestaan oude en moderne uitvoeringen, 2-polig en 4-polig, maar de werking is hetzelfde. Bij Hager is een 2-polige 2 modules breed en een 4-polige 4 modules; een lastscheider van ABB heeft een rode hendel met de standen I ON en 0 OFF.
Zit er geen schakelaar boven de meter, maar zie je direct onder de meter één of drie schakelaars, dan is dat de hoofdautomaat van de netbeheerder. Het verschil staat hieronder.
Hoofdschakelaar, hoofdzekering en aardlekschakelaar: het verschil
De kabel uit de straat komt binnen in de aansluitkast, die is beveiligd met een hoofdzekering; daarna gaat de stroom door de elektriciteitsmeter. Tot en met de meter is de netbeheerder verantwoordelijk; daarna begint je eigen installatie, met de hoofdschakelaar en de groepenkast.
De hoofdzekering schakelt de stroom uit bij kortsluiting of overbelasting en is van de netbeheerder. Er zijn twee soorten: een smeltzekering in een gesloten, verzegelde kast onder de meter, die alleen de netbeheerder vervangt, en een hoofdautomaat, een zichtbare schakelaar die je zelf weer omhoog mag zetten als de overbelasting is verholpen. De aardlekschakelaar ten slotte onderbreekt direct de stroom als er ergens stroom weglekt. Hoe die werkt en hoe je hem test, lees je bij aardlekschakelaar.
Is een hoofdschakelaar verplicht?
De netbeheerders zeggen van wel: een hoofdschakelaar is verplicht, maar nog niet iedere meterkast heeft er een. Of er een zit, hangt vaak af van de leeftijd van de meterkast. Enexis is op zijn eigen pagina iets voorzichtiger: verplicht als je iets gaat wijzigen in de meterkast, en heb je er nog geen, laat er dan een plaatsen door een erkend installateur.
In de praktijk merk je het als de netbeheerder iets aan je aansluiting moet doen. Zonder geschikte hoofdschakelaar mag de monteur niet aan het werk, en bij verzwaren of verlichten moet de juiste erin zitten voordat de monteur de capaciteit aanpast. Liander vraagt je dat te controleren voordat je een verzwaring aanvraagt, en bij Stedin moet de hoofdschakelaar dan geschikt zijn voor het aantal fasen en het nieuwe vermogen. De wet zelf noemt de hoofdschakelaar niet; die eist alleen dat de installatie aan NEN 1010 voldoet, en welke versie dat is, lees je bij welke NEN 1010 geldt.
Welke hoofdschakelaar heb je nodig?
Dat hangt af van je aansluiting. Bij 1 fase hoort een 2-polige hoofdschakelaar, bij 3 fasen een 4-polige, en hij moet evenveel stroom kunnen doorlaten als de aansluiting. Liander en Enexis noemen per aansluitwaarde wat er minimaal moet zitten:
| Aansluiting | Hoofdschakelaar | Vermogen en opmerking |
|---|---|---|
| 1 x 10 A | 2-polig | 2,3 kW |
| 1 x 25 A | 2-polig | 5,7 kW; bij Liander niet meer nieuw aan te vragen |
| 1 x 35 A | 2-polig | 8 kW; bij Liander niet meer nieuw aan te vragen |
| 1 x 40 A | 2-polig | 9 kW |
| 3 x 25 A | 4-polig, minimaal 40 A | 17 kW; standaard huisaansluiting bij Liander |
| 3 x 35 A | 4-polig, minimaal 40 A | 24 kW; bij Liander alleen als verzwaring of verlichting aan te vragen |
| 3 x 40 A | 4-polig, minimaal 40 A | 27 kW |
| 3 x 50 A | 4-polig, minimaal 63 A | 34 kW |
| 3 x 63 A | 4-polig, minimaal 63 A | 43 kW |
| 3 x 80 A | 4-polig, minimaal 80 A | 55 kW |
Welke aansluiting je hebt, zie je op de elektriciteitsmeter: staat er 220/230V, dan heb je 1 fase, en staat er 3×220/230V of 380/400V, dan heb je 3 fasen. Komt er een laadpaal, warmtepomp of inductiekookplaat bij en moet je daarvoor naar 3 fasen, dan hoort een nieuwe 4-polige hoofdschakelaar bij de klus; wat er verder moet gebeuren, lees je bij meterkast aanpassen.
De hoofdschakelaar uitzetten en weer aanzetten
De hoofdschakelaar gebruiken mag je zelf; het is een van de dingen die je veilig zelf kunt doen. Je zet er de stroom in je hele huis mee uit, bijvoorbeeld als de netbeheerder werkzaamheden aankondigt en je een apparaat hebt dat je niet handmatig uit kunt zetten. Aanzetten doe je met dezelfde schakelaar, in de stand aan, on of I.
Ook bij gevaar is hij nuttig. Voelt de meter of de kast eronder warm aan, of ruik je een brandlucht, dan geeft Liander drie stappen: zet direct je eigen installatie uit met de aardlekschakelaar of de hoofdschakelaar, zet ook de schakelaar onder de meter uit als je die hebt, en bel direct de storingsdienst op 0800-9009, dag en nacht gratis bereikbaar. Bij rook of vuur bel je direct 112. Breekt er brand uit, schakel dan eerst de elektriciteit uit voordat je met water blust, en houd de meterkast daarom altijd goed bereikbaar.
Vallen er na het aanzetten schakelaars terug, dan maakt waarschijnlijk een apparaat kortsluiting. Hoe je dat opspoort, lees je bij kortsluiting in huis en aardlekschakelaar valt uit.
Hoofdschakelaar plaatsen of vervangen
Een hoofdschakelaar plaatst de netbeheerder niet: je bent zelf verantwoordelijk voor het plaatsen en de kosten zijn voor jou, en een 4-polige voor de overstap naar 3 fasen valt bij Liander buiten de werkzaamheden. Voor het plaatsen van een nieuwe groepenkast of hoofdschakelaar schakel je een erkend installateur in.
Daar zijn twee redenen voor. Zelf klussen in de meterkast kan levensgevaarlijk zijn, en dan zijn er de zegels van de netbeheerder. Om spanningsloos te kunnen werken, opent een installateur de verzegelde aansluitkast en verwijdert hij een zekering, en dat mag alleen met zegelrecht. Sinds 1 mei 2026 is dat landelijk geregeld; in het register EchteInstallateur.nl zie je welke bedrijven het hebben. Zelf mag je een zegel nooit verbreken, en Liander rekent extra kosten als dat zonder toestemming is gebeurd. Waar je op let bij het kiezen van een elektricien, lees je bij elektricien nodig.
Wat kost een hoofdschakelaar?
Wat je betaalt, bestaat uit het materiaal en het werk van de installateur. Dit zijn de brutoprijzen van een fabrikant en het uurtarief van een elektricien zoals een klusplatform dat publiceert:
| Onderdeel | Bedrag | Toelichting |
|---|---|---|
| Hoofdschakelaar 2-polig, 40 A | € 30,60 excl. btw | Hager SBN240, brutoprijs, alleen materiaal |
| Hoofdschakelaar 4-polig, 40 A | € 63,90 excl. btw | Hager SBN440, brutoprijs, alleen materiaal |
| Hoofdschakelaar 4-polig, 63 A | € 85,20 excl. btw | Hager SBN463, brutoprijs, alleen materiaal |
| Hoofdschakelaar 4-polig, 80 A | € 119,00 excl. btw | Hager SBN480, brutoprijs, alleen materiaal |
| Elektricien, per uur | € 65 tot € 85 incl. btw | Zoofy, juli 2026, regulier werk |
Vakmensen krijgen hun eigen prijzen via een dealer, dus wat een installateur voor het materiaal rekent, kan anders zijn. Bij een nieuwe groepenkast zit de hoofdschakelaar er vaak al in: twee kasten van Attema hebben er bijvoorbeeld een van 40 ampère, 2-polig voor 1 fase en 4-polig voor 3 fasen. Wat een nieuwe groepenkast kost, lees je bij groepenkast vervangen.
Veelgestelde vragen
Waarom heb je geen stroom terwijl de hoofdschakelaar aan staat?
Dan ligt het aan iets anders: de aardlekschakelaar is uitgevallen, de hoofdzekering of hoofdautomaat is uitgeschakeld, of er is een storing in de straat. Een hoofdautomaat mag je zelf weer inschakelen als de overbelasting is opgelost. Hebben de buren wel stroom en is het display van je meter leeg, dan is een smeltzekering waarschijnlijk stuk; die meld je op 0800-9009.
Wat is het verschil tussen een hoofdschakelaar en een hoofdautomaat?
De hoofdschakelaar is van jou, zit boven de meter en gaat alleen uit als je hem zelf omzet. De hoofdautomaat is de hoofdzekering van de netbeheerder in de vorm van een automaat, direct onder de meter; die schakelt vanzelf uit als er te veel stroom door gaat, en dan valt alle stroom in huis uit.
Is alles spanningsloos als de hoofdschakelaar uit staat?
Niet altijd. Met zonnepanelen of een thuisbatterij zijn er meer stroombronnen, en die stoppen niet zomaar met stroom leveren als je ze uitzet. Daarom is één beweging om alles spanningsloos te maken met zulke installaties lastiger. Werk aan de installatie laat je daarom over aan een erkend installateur.
Hoeveel aardlekschakelaars zitten er achter de hoofdschakelaar?
Dat hangt af van het aantal groepen. Volgens Techniek Nederland hoort een woninginstallatie er ten minste twee te hebben, en volgens NEN 1010:2015, de versie die het Bbl aanwijst voor nieuwbouw en het volledig vernieuwen van een installatie, mogen er maximaal vier groepen achter elke aardlekschakelaar. Oudere installaties hebben er soms minder of geen. Een 1-fase groepenkast van Attema heeft bijvoorbeeld twee aardlekschakelaars en vier groepen, een 3-fase kast drie aardlekschakelaars en zes groepen.
Heb ik een nieuwe hoofdschakelaar nodig voor een laadpaal of warmtepomp?
Wordt je aansluiting daarvoor zwaarder, dan moet de hoofdschakelaar passen bij de nieuwe aansluitwaarde. Ga je van 1 naar 3 fasen, dan is een 4-polige hoofdschakelaar verplicht, bij 3x25A van minimaal 40 ampère; vanaf 3x50A noemen Liander en Enexis minimaal 63 ampère. Blijf je op je huidige aansluiting, dan kan de bestaande hoofdschakelaar blijven, mits die geschikt is voor je aansluitwaarde. Heb je nog geen hoofdschakelaar, dan is die volgens Enexis verplicht zodra je iets in de meterkast laat wijzigen. Wat zo’n apparaat verder van je meterkast vraagt, lees je bij meterkast aanpassen.