In de configurator van een fabrikant of webwinkel lijkt een groepenkast samenstellen een kwestie van aanklikken. Achter die keuzes zitten regels: hoeveel aardlekschakelaars erin moeten, welke apparaten een eigen groep krijgen en welk type aardlekbeveiliging daarbij hoort. Werk daarom in een vaste volgorde. Kijk eerst naar je aansluiting, tel dan wat er op de kast komt en reken pas daarna naar onderdelen. Het rekenvoorbeeld verderop laat zien hoe dat uitpakt voor een huis met inductie, een warmtepomp, een laadpaal en zonnepanelen. Plaatsen en aansluiten doet een erkend installateur.
Begin bij je aansluiting
De eerste keuze is 1 of 3 fasen, en die volgt uit je aansluiting. Staat er op de meter 220/230V, dan heb je 1 fase; bij 3×220/230V of 380/400V heb je 3 fasen. Bij 1 fase hoort een 2-polige hoofdschakelaar, bij 3 fasen een 4-polige. In de configurator van ABB kun je 3-fase onderdelen alleen kiezen bij een 3-fase aansluiting.
Komt er later een laadpaal, warmtepomp of elektrische kookplaat bij, houd daar dan nu rekening mee. Bij een verzwaring is vaak een aanpassing in de groepen nodig. Of je aansluiting zwaarder moet, lees je bij meterkast aanpassen.
Welke regels gelden er?
Volgens NEN 1010:2015, de versie die het Bbl aanwijst voor nieuwbouw en het volledig vernieuwen van een installatie, mogen er ten hoogste vier groepen achter één aardlekschakelaar van 30 milliampère. Een installatie met twee of meer groepen mag bovendien niet in haar geheel door één zo’n aardlekschakelaar worden uitgeschakeld; dat staat volgens ABB in bepaling 531.2 van NEN 1010:2015. In een woning komen er daarom ten minste twee, zodat de verlichting gewaarborgd blijft.
De nieuwere versie, NEN 1010:2020, mag een installateur al toepassen. Daarin is het maximum van vier groepen losgelaten en telt de lekstroom per aardlekschakelaar: bij normaal gebruik hooguit 0,3 keer de aanspreekstroom, 9 milliampère bij 30 milliampère. Welke versie in jouw situatie geldt en wat er verder verandert, lees je bij welke NEN 1010 geldt. Vraag de installateur naar welke versie hij werkt, want dat bepaalt de indeling.
Welke apparaten krijgen een eigen groep?
De norm zegt het in algemene termen: waar nodig krijgen apparaten met een hoge aansluitwaarde een eigen groep, en in NEN 1010:2020 komt daarvoor de grens van 2 kVA terug. EnergieVeilig, het voorlichtingsinitiatief van de netbeheerders, adviseert niet meer dan 3.600 watt per groep. Wat dat per apparaat betekent, staat in de voorlichting van de netbeheerders en in de voorschriften van fabrikanten:
| Apparaat | Eigen groep | Aandachtspunt |
|---|---|---|
| Wasmachine en wasdroger | Ja, elk een eigen groep | Delen ze toch één groep, dan kan een keuzeschakelaar voorkomen dat ze tegelijk op vol vermogen draaien |
| Vaatwasser, oven en magnetron | Ja | Keukenapparaten die veel stroom gebruiken |
| Inductiekookplaat | Ja: een fornuisgroep van twee automaten of een 3-fasen kookgroep | Bij Pelgrim lopen beide fasen van de kookgroep via één aardlekschakelaar |
| Zonnepanelen | Ja, zonder andere apparaten of stopcontacten op die groep | Komt er een aardlekbeveiliging, dan meestal type B |
| Laadpaal | Ja, volgens NEN 1010:2020 in de regel een eigen eindgroep | 30 mA; type B, of type A of F met afschakeling bij gelijkstroom boven 6 mA; de Eve Single van Alfen heeft die detectie ingebouwd en vraagt daarnaast een type A |
| Warmtepomp | Ja, een aparte voedingskring | NIBE F2050: heeft de woning aardlekschakelaars, dan een afzonderlijke van hooguit 30 mA; Daikin Altherma 3: een aardlekbeveiliging die tegen de inverter bestand is |
| Thuisbatterij | Sessy: een eigen groep of de groep van de omvormer, hooguit 16 A per groep | Een batterij met stekker van HomeWizard gaat direct in een wandcontactdoos, niet in een stekkerdoos; meer ontladen dan 800 watt kan alleen op een eigen groep |
| Airco | Ja, een aparte voedingskring | Daikin FTXF: met een aardlekschakelaar |
Dit zijn eisen en adviezen van instanties en fabrikanten, geen klusinstructies: de installateur bepaalt aan de hand van het apparaat en je installatie welke groep en beveiliging nodig zijn. Heeft de omvormer van zonnepanelen, een thuisbatterij of een laadpaal geen eigen aardlekbeveiliging, dan wil het NIPV in de groepenkast een type B. Meer over de kookgroep lees je bij perilex stopcontact, over de typen aardlekschakelaars bij aardlekschakelaar.
Rekenvoorbeeld: een kast voor een volledig elektrisch huis
Neem een rijtjeshuis met 3x25A, een begane grond, een verdieping en een zolder. Er komen een inductiekookplaat, een warmtepomp, een laadpaal en zonnepanelen. Het aantal groepen voor licht en stopcontacten is in dit voorbeeld een aanname; de rest volgt uit de tabel hierboven:
| Groep | Aantal | Beveiliging |
|---|---|---|
| Licht en stopcontacten: twee beneden, twee boven, één op zolder | 5 | Achter de gewone aardlekschakelaars, met de verlichting per verdieping over meer dan één verdeeld |
| Wasmachine en wasdroger | 2 | Achter de gewone aardlekschakelaars |
| Vaatwasser, oven en magnetron | 3 | Achter de gewone aardlekschakelaars |
| Inductiekookplaat, fornuisgroep van twee automaten | 1 | Achter één aardlekschakelaar |
| Laadpaal | 1 | Eigen aardlekbeveiliging van 30 mA: type B, of type A als de laadpaal zelf gelijkstroom detecteert |
| Warmtepomp | 1 | Eigen beveiliging volgens de fabrikant, bijvoorbeeld een aardlekautomaat van 16 A en 30 mA |
| Omvormer van de zonnepanelen | 1 | Eigen groep zonder andere apparaten; is er een aardlekbeveiliging nodig, dan meestal type B |
Dat zijn veertien groepen, waarvan elf achter gewone aardlekschakelaars; de fornuisgroep telt als één groep van twee automaten, zoals ABB hem beschrijft. Met vier groepen per aardlekschakelaar, zoals de versie van 2015 voorschrijft, zijn dat er drie. Op 3 fasen komt dat goed uit: ABB adviseert drie 2-polige aardlekschakelaars, één per fase, zodat de belasting gelijk over de fasen is verdeeld. Laadpaal, warmtepomp en omvormer krijgen hun eigen beveiliging. Een kast met twaalf groepen is dus te klein; houd daarnaast ruimte over, want de configurator van ABB raadt een grotere kast aan als er minder dan vijf modules vrij zijn.
Werkt de installateur al volgens NEN 1010:2020, dan rekent hij met lekstroom in plaats van met vier groepen per aardlekschakelaar. NEN rekent in een voorbeeld met 3,5 milliampère per natte groep. Bij die waarde passen er niet meer dan twee van zulke groepen achter één aardlekschakelaar van 30 milliampère, want samen mogen ze niet boven 9 milliampère komen. Minder aardlekschakelaars levert de nieuwe versie dus niet vanzelf op.
Wat kost zo’n kast?
Webwinkels verkopen voorbedrade kasten ook met meer dan twaalf groepen. Voor groepen met een eigen aardlekbeveiliging, zoals die voor de laadpaal, en voor de montage komt er geld bij. Klusplatforms publiceren prijzen voor de hele klus. Samen geven ze dit beeld:
| Wat | Prijs incl. btw | Bron |
|---|---|---|
| Voorbedrade 3-fase kast, 12 groepen, 3 aardlekschakelaars, zonder montage | € 515,67 tot € 608,03 | Elektramat, groepenkastcompleet.nl, 123groepenkast.nl |
| Voorbedrade 3-fase kast, 15 groepen, 4 aardlekschakelaars, zonder montage | € 661,48 | Elektramat |
| Montage door een erkend installateur, kast tot 48 modules | € 320,05 | Groepenkast Bestellen |
| Complete 3-fase groepenkast inclusief montage | € 700 tot € 1.150 | Zoofy |
| 3-fase groepenkast met 12 of meer groepen, inclusief montage | € 950 tot € 1.400 | Homedeal |
| Extra 3-fase groep voor laadpaal of warmtepomp | € 350 tot € 500 | Homedeal |
Voor het huis uit het voorbeeld zit je met een kast van meer dan twaalf groepen eerder aan de bovenkant van die bedragen. Vraag bij een offerte of nieuwe leidingen naar de laadpaal of warmtepomp zijn inbegrepen, en of de aansluiting zwaarder moet; dat laatste rekent de netbeheerder apart, zie 3-fase aansluiting. Op de site van Hager staan veel hogere brutoprijzen, maar die betaal je niet zelf: vakmensen krijgen via hun dealer eigen prijzen.
Aardlekschakelaars of aardlekautomaten
Groepen zet je samen achter een aardlekschakelaar, of je geeft elke groep een eigen aardlekautomaat: een aardlekschakelaar en installatieautomaat in één. Het grootste voordeel is dat bij lekstroom alleen die ene groep uitschakelt; de apparaten op de andere groepen blijven aan en hoeven niet opnieuw te worden ingesteld. NEN 1010:2020 noemt een aardlekautomaat per groep als een van de manieren om ongewenst afschakelen te voorkomen.
Aardlekautomaten nemen vaak meer ruimte in en zijn duurder. Bij Schneider Electric is een 1-fase aardlekautomaat 2 modules breed en een installatieautomaat 1; ABB maakt ook aardlekautomaten van 1 module. Bij Hager is de brutoprijs van een aardlekautomaat € 177, tegen € 37,70 voor een installatieautomaat en € 219 voor een aardlekschakelaar, alle exclusief btw (oktober 2026). Vier groepen met elk een aardlekautomaat komen zo bruto op € 708, vier automaten achter één aardlekschakelaar op € 369,80, ook exclusief btw.
Welk type aardlekbeveiliging je nodig hebt, hangt af van wat erachter zit. Type AC mag sinds 1996 niet meer worden toegepast; type A volstaat zolang de vlakke gelijkstroom onder 6 milliampère blijft, en daarboven is type B nodig. Dat speelt vooral bij laadpalen en omvormers.
Groepen verdelen over aardlekschakelaars en fasen
Hoe je de groepen verdeelt, bepaalt wat er uitvalt als een aardlekschakelaar afslaat. Techniek Nederland raadt aan de verlichting per verdieping over meer dan één aardlekschakelaar te verdelen, zodat je bij een storing niet op een hele verdieping in het donker staat. Ook natte en droge groepen worden over de aardlekschakelaars gespreid.
Bij 3 fasen komt de verdeling over de fasen erbij. Een onjuiste faseverdeling is een van de oorzaken van risico’s in de meterkast die het NIPV noemt. ABB waarschuwt voor 3-fase kasten met maar twee 1-fase aardlekschakelaars: gebruikt een aansluiting maar twee van de drie fasen, dan heb je ook maar twee derde van het vermogen. Bij zonnepanelen, warmtepompen en laadpalen vragen de netbeheerders installateurs bovendien om per huishouden de voorgeschreven fase te kiezen; ze hebben daarvoor een landelijke rekenmethode.
Ruimte en bedrading voor later
ABB adviseert altijd reserveruimte, voor de warmte en voor latere uitbreidingen. Voorbereid zijn betekent vooral dat er kastruimte is: de automaat of aardlekschakelaar hoeft er nog niet in. Let ook op de bedrading in de kast. ABB stelt dat de meeste groepenkasten in woningen interne bedrading van 4 mm² hebben, waarbij de warmte al snel te hoog wordt als er zonnepanelen bij komen; de kasten die ABB voor zonnepanelen, laadpalen en warmtepompen maakt, hebben 6 mm²-bedrading. Bij laadpalen schrijft NEN 1010 een gelijktijdigheidsfactor van 1 voor: de kast moet rekenen op 100 procent.
Overspanningsbeveiliging: nodig of niet?
Configurators bieden vaak een overspanningsbeveiliging aan, die je apparatuur beschermt tegen een te hoge spanning, bijvoorbeeld door blikseminslag in de buurt. ABB noemt hem een optioneel onderdeel, Hager een must in alle gebouwen. In NEN 1010:2020, die nog niet is aangewezen, is hij verplicht als de gevolgen mensenlevens, publieke diensten of erfgoed, commerciële of industriële activiteiten of veel mensen raken; in alle andere gevallen, zoals een gewone woning, moet een risico-evaluatie uitwijzen of hij nodig is. Een type 2 voor een 1-fase kast kost bij Hager € 199 bruto, exclusief btw (oktober 2026).
Samenstellen met een configurator
De Hafonorm Configurator van ABB laat je kiezen tussen samenstellen op basis van de energiebehoefte van de woning en een kast op maat. Hij plaatst de onderdelen automatisch volgens samenbouwregels, toetst de kast onder meer op een hoofdschakelaar en op ten minste twee aardlekschakelaars of aardlekautomaten die niet alleen voor bijvoorbeeld een warmtepomp of laadpaal zijn bedoeld, en laat met een warmte-indicatie zien hoe warm de kast wordt als alle groepen volgens de norm worden belast. Samenstellen kan zonder account; een aangevraagde kast wordt door ABB beoordeeld en goed- of afgekeurd. Bij Hager stelt de installateur een kast samen in de app Hager Ready, en bij Attema stel je online een maatwerkkast samen.
Wie zelf een verdeler samenstelt uit losse onderdelen, wordt fabrikant van die verdeler en moet een CE-verklaring meeleveren op basis van NEN-EN-IEC 61439-3. Bij een voorbedrade kast van een fabrikant als Hager hoort die verklaring al bij de kast. Stelt een webwinkel de kast voor je samen, vraag dan naar de CE-verklaring. Worden er later onderdelen in een groepenkast bijgeplaatst, dan vervalt volgens ABB in de meeste gevallen de garantie op de kast.
Wat mag je zelf?
Wettelijk is installateur een vrij beroep, zolang de installatie aan de eisen voldoet. In de meterkast zijn de grenzen wel duidelijk: zelf mag je de automaten in- en uitschakelen, de aardlekschakelaar testen en de hoofdschakelaar gebruiken, maar voor een nieuwe groepenkast schakel je een erkend installateur in. Die heeft voor het aansluiten meestal zegelrecht nodig, en fabrikanten als Pelgrim en Peblar schrijven voor dat een erkende installateur hun kookplaat of laadpaal aansluit. Meer hierover lees je bij groepenkast.
Veelgestelde vragen
Hoe kan ik zelf een groepenkast samenstellen?
Met een configurator van een fabrikant of webwinkel kies je het aantal fasen, de groepen, aardlekschakelaars of aardlekautomaten en extra’s zoals een overspanningsbeveiliging. Begin bij je aansluiting, tel de groepen die je nu en later nodig hebt en kies daarna de onderdelen. Plaatsen en aansluiten doet een erkend installateur.
Hoeveel groepen heeft een woning nodig?
Daar is geen wettelijk minimum voor: het Bbl stelt geen eisen aan de omvang van de installatie. Een indicatie staat in NPR 5310. In de praktijk volgt het aantal uit de groepen voor licht en stopcontacten plus een eigen groep voor elk zwaar apparaat, zoals in het rekenvoorbeeld hierboven.
Hoeveel aardlekschakelaars heb ik nodig?
In een woning ten minste twee van 30 milliampère, zodat de verlichting gewaarborgd blijft. Met vier groepen per aardlekschakelaar, zoals de versie van 2015 voorschrijft, heb je er tot acht groepen twee nodig en van negen tot twaalf groepen drie. Kies je een aardlekautomaat per groep, dan is elke groep apart beveiligd.
Moet een inductiekookplaat op een aparte groep?
Ja. De inductiekookplaat hoort bij de keukenapparaten die volgens EnergieVeilig een aparte groep nodig hebben. In de groepenkast is dat een fornuisgroep van twee automaten of een 3-fasen kookgroep; hoe dat met een perilexstekker gaat, lees je bij perilex stopcontact.
Heeft een laadpaal een eigen groep nodig?
Ja. NEN 1010:2020 vraagt een eigen groep met een aardlekbeveiliging van 30 milliampère: type B, of type A of F aangevuld met afschakeling bij gelijkstroom boven 6 milliampère. Vanwege de langdurige belasting wil ook ABB het laadsysteem op een aparte groep.
Kan ik een groepenkast online bestellen en laten plaatsen?
Ja. Webwinkels leveren voorbedrade kasten en bieden soms ook montage door een erkend installateur aan, bij Groepenkast Bestellen in oktober 2026 bijvoorbeeld voor € 320,05 inclusief btw bij een kast tot 48 modules. Laat de installateur dan wel eerst je installatie bekijken, zodat de kast past bij je aansluiting en bij wat er nog bij komt.